eč < Neupers. hēč etwas || bir şey
eč kim ärsär niemand || hiç kimse adv

eči älterer Bruder || ağabey (→ äči)
eči ini älterer und jüngerer Bruder || abi ve küçük erkek kardeş

ed- Milch geben || süt vermek; sich mit Milch eylemeylem
füllen || sütle dolmak; prall werden || dopdolu olmak

edär- folgen, || takip etmek, … arkasından gitmek, … peşinden koşmak, eylemeylem
(bir şeyi) elde etmeye gayret etmek, izlemek, (bir şeye) çabalamak, (bir işe) el koymak;
|| tutunmak, yapışmak, … dalmak

edärü yorı- (j-m) nachgehen || … peşinden gitmek adv

edärči Jäger (Treibjagd) || avcı (sürek avı)

edäriš- sich gegenseitig verfolgen, aufeinander folgen || birbirini takip etmek, birbirini izlemek eylemeylem
edärištür- einanderfolgen lassen || birbirini takip ettirmek
edärt- verfolgen lassen || takip ettirmek 1

edi Herr || sahip, bey; Eigentümer, Besitzer || sahip; Herrscher || hükümdar
edi iä Herr2, Herrscher2 || hükümdar2
edi igä Herr2 || sahip2, bey

edilä- beherrschen, herrschen || egemen olmak, hâkim olmak, hüküm sürmek, hükmetmek; regulieren || tanzim etmek, düzene koy eylemeylem
mak; besitzen, in Besitz nehmen, sich aneignen || sahibi olmak, esirgemek, sahiplenmek; kontrollieren, Kontrolle ausüben || kontrol etmek

edisiz herrenlos, verlassen || sahipsiz, terk edilmiş

ediz hoch, hoch gelegen || yüksek; steil || sarp;
eminent || olağanüstü, seçkin; Höhe, Erhabenheit || yükseklik, heybet, yücelik

egil Laie, Laienanhänger || rahip olmayan dünyevi laik alal
erkek Budist; einfacher Mensch || sade bir insan; profan || dünyevi (s./bk. Mo. egil, egel)

egil čokan kišilär einfache2 Menschen || sade2 insanlar

egiš- einander widersprechen, bestreiten || eylemeylem
birbirine itirazda bulunmak, reddetmek

ekašali << Skt. *ekaśāṭin || bir manto giyen (doğru inançtan sapmış bir ekol geleneğinin müritleri)

ekä- reiben, abwetzen || eğelemek, aşındırmak eylemeylem

ekän (eine Art) Steppengras || (bir çeşit) bozkır otu

manw(a)nd < Sogd. mʾnwnd ~ mʾnwʾnd (m) mit Einsicht || anlayışlı

ekiläyü (m) wieder, erneut, noch einmal || yeniden, tekrar, ikinci kez (→ ikiläyü) adv

ekinti (m) zweiter || ikinci (→ ikinti)

ekirčgü (m) Zweifel || şüphe, kuşku (→ ikirčgü)

ekiš Staub, Späne, Paste || toz, yonga, macun
ekišlig mit Paste bestrichen || macunla sürülmüş

el Reich, Land, Staat || memleket, imparatorluk, krallık, ülke, devlet; Leute, Bevölkerung, Volk || insanlar, nüfus, halk; Gemeinde || cemaat, topluluk; Herde || sürü; Teil eines Ortsnamens || yer adının parçası; Dynastie || hanedanlık (s./bk. Mo. el)
el tut- ein Reich regieren || bir krallığı yönetmek eylemeylem

el ač- Reich gründen, Dynastie begründen || devlet kurmak, hanedanlık kurmak eylemeylem

el al- ein Land erobern || bir ülkeyi fethetmek eylemeylem

el yaŋınča nach Landesart || ülkeye göre adv

elädmäk Herrschen, Beherrschen || hükmetme, hüküm sürme eylemeylem

elän- || hüküm sürmek, egemen olmak, idare etmek, yönetmek, saltanat sürmek, iktidar sürmek, hüküm sürmek, güç sahibi olmak, etkisi olmak, etkilemek, nüfuzunu kullanmak eylemeylem

eländäči Sinnesorgan (wörtl.: Herrschender = Skt. indriya) || duyu organı (kelimesi kelimesine: hüküm süren = Skt. indriya)

elänmäk Herrschaft, Souveränität || hâkimiyet,
bağımsızlık; (m) Lichtherrschertum || ışık hâkimiyeti

elinde, elinden: elgintä (seltene Postp.: vermittels … || … vasıtasıyla, … aracılığıyla

elgür- bewahren, aufbewahren || korumak, muhafaza etmek eylemeylem

elig König, Herrscher || kral, hükümdar
eleg ulušı (br) Königreich || kraliyet
elig bäg König2 || hükümdar2
elig bäg kunčuy königliche2 Dame || hükümdara ait2 kadın, hükümdar2 eşi

eldemek: eligdä (~ eligtä) al- in die Hand erhalten || ele almak eylemeylem

elt- abführen, geleiten, führen (auch Äquivalent von Skt. nī-), leiten || götürmek, refakat etmek, yönetmek (Skt. nī-’nin de eş değeri), kılavuzluk etmek; (Mönch) ordinieren || rahipliğe atamak, rahip tayin etmek; tragen (auch Äquivalent von Skt. vah-) || taşımak (Skt. vah-’ın da eş değeri); wegbringen (auch Äquivalent von Skt. nirvah-; eltdäči auch Äquivalent von Skt. nirvāhaka), forttragen || iletmek, alıp götürmek (Skt. nirvah-’ın da eş değeri; eltdäči Skt. nirvāhaka’nın da eş değeri), başka bir yere taşımak; fortnehmen, entführen (auch Äquivalent von Skt. apa-hṛ-), wegführen || almak, kaldırmak, zorla almak, gasp etmek (Skt. apa-hṛ-’ın da eş değeri), uzaklaştırmak, alıp götürmek; forttreiben || iterek götürmek; (Opfer) darbringen || (kurban) etmek; einladen || davet etmek; schicken || göndermek; bringen, mitbringen || getirmek, yanında getirmek; anwenden, verwenden || kullanmak; als Hilfsverb: translokativisch || yardımcı fiil olarak: referans noktasından uzağa

eltin- aufrecht erhalten, den Fortgang sichern, … erhalten, mit sich nehmen, mit sich führen, bei sich tragen || korumak, ayakta tutmak, beraberinde getirmek, yanında taşımak; (Schmuck) tragen || (takı) takmak; sich ernähren || (kendini) beslemek; besitzen, innehaben, verfügen (über) || sahip olmak, sahibi olmak; im Gedächtnis behalten, auswendig kennen || aklında tutmak, hatırda tutmak; leben || yaşamak

eltiš- ~ elt(i)š- sich vertragen, sich gegenseitig verstehen || arası iyi olmak, anlaşmak; kooperieren || işbirliği yapmak, ortak çalışmak eylemeylem
eltsik- entführt werden || alıp götürülmek eylemeylem
eltür- führen lassen || yönlendirmek, göndermek eylemeylem

ilteber: eltv(a)r (c)Richter || hâkim, yargıç (s./bk. Baktr. υιλιτοβηρο, MP litβīr) (→ el(i)tbär

elüglä- verspotten, sich lustig machen || alay etmek, eğlenmek (s./bk. Mo. elegle-) eylemeylem
elüglä- askančula- verspotten2 || alay etmek2

emčigsiz ohne Schleier || örtüsüz, peçesiz

emlal- (Basis em° < Chin. ␩ yan; Spätmittelchin. ʔiam + -la- + -l-) befeuchtet werden || (su ile) ıslanmak eylemeylem

1
en Ohrmarke, Kennzeichen || kulak markası, işaret

en kulkakın mit gespitzten Ohren || kabartılmış kulaklı

2
en Niederung, Niedriges || alçak arazi, ova,
düşük; Abfall, Müll || çöp, atık

3
en breit, ausladend || geniş, geniş yapılı; Breite || genişlik

5
en < Chin. 㭛 yan (Spätmittelchin. ʔian)
(Blume) verwelkt || solgun (çiçek); ausgedörrt, ausgetrocknet || kuru, kurumuş

inmek: en- absteigen, hinabsteigen, herabsteigen, herunterkommen, herabkommen, nach unten gehen || inmek, aşağı inmek; sich niederlassen, verweilen || yerleşmek, konaklamak; abdanken || istifa etmek; verfallen, degenerieren || dejenere olmak, yozlaşmak; sich am Boden sammeln || dipte toplanmak; (Befehl) ergehen || (buyruk) çıkmak; (die Gedanken) richten || (düşüncelerini) yöneltmek

enägü Kolik || sancı
enägülüg mit Kolik || sancılı

enäk Hodensack || haya torbası, testis torbası
enäk kap Hodensack2 || haya torbası2, testis torbası

enč friedvoll, ruhig || rahat, huzurlu, sakin;
wohl, wohlauf, gesund || iyi, sağlıklı; Ruhe, Frieden, Harmonie || rahat, huzur, uyum, sükûnet, sakinlik

änč äsän wohl und gesund || iyi ve sağlıklı
enč amıl ruhig2 || sakin2
enč bol- gesund werden || sağlıklı olmak
enč köŋüllüg ruhig, friedvoll || rahat, huzurlu

enčin äsänin är- in Frieden und Gesundheit sein || huzurlu ve sağlıklı olmak adv

enčin äsänin yaša- in Frieden und Gesundheit leben || huzurlu ve sağlıklı yaşamak adv

enç 2: 2
enč < Sogd. ʾync dient der Femininmarkierung || dişiliği belirtmek için kullanılır adv
enč tapıgčı Zofe || hizmetçi kız

enčgä- befrieden, beruhigen|| huzura kavuşturmak, sakinleştirmek eylemeylem

enčgü Frieden, Ruhe || rahat, huzur, sükûnet,
barış; friedlich, ruhig || rahat, huzurlu

enčgülügin (adv.) friedlich, ruhig || rahat, huzurlu, sakin

enčik- ruhig sein, ruhig werden || huzurlu olmak, sakin olmak eylemeylem

enčil- eine Beschädigung erleiden, zerstreut eylemeylem
werden (?) || zarar görmek, hasar görmek, dağınık olmak (?)

enčlän- Ruhe finden || rahata kavuşmak, sakinleşmek, dinlenmek eylemeylem

enčsirä- beunruhigt sein, unruhig sein, ängstlich sein || endişe etmek, huzursuz olmak, endişeli olmak eylemeylem

enčsirätgü beunruhigend || endişe verici; Beunruhigung, Störung, Stören || endişe, rahatsızlık, rahatsız etme

enčsirätgü täg beunruhigend, störend || endişe verici, nahoş, rahatsız edici adv

enčü Domäne|| mülk, devlet arazisi, yer;
Lehen || ikta, tımar (s./bk. Khotansak. īṃjūva, iṃjū, ijūva, Mo. emčü, ömči)

entäki (tib) mit dem Körper verbunden || vücuda bağlı

entür- setzen, einsetzen, herablassen || koymak, yerleştirmek, tatbik etmek, tenezzül etmek; herabsteigen lassen, nach unten bringen || indirmek, aşağıya götürmek; niederdrücken || aşağıya basmak; auf Druckplatten schneiden lassen, auf Druckstöcke eingravieren lassen, niederschreiben, schreiben || baskı kütüğünü oydurmak, baskı kalıbına yazı oydurmak, kaleme almak, yazmak; sich erniedrigen lassen || kendini alçaltmak; Verse dichten, in Verse bringen || manzum hâle koymak, manzum hâle getirmek

er- sich ekeln || iğrenmek; verachten, verabscheuen, abgestoßen sein, sich abgestoßen fühlen || aşağılamak, nefret etmek, tiksinmek; überdrüssig sein, genug haben (von) || bıkmış olmak, bir şeyden bıkmış olmak, usanmak; (jm) lästig sein || usandırıcı olmak, (birisinin) canını sıkmak; beleidigen, schmähen, verunglimpfen || incitmek, hakaret etmek, aşağılamak, kara sürmek; kritisieren, tadeln || eleştirmek, kınamak azarlamak

er2: er- erreichen, gelangen || ermek, ulaşmak, vasıl olmak eylemeylem

ergür- erreichen || (bir şeye) ermek, ulaşmak; (etwas) verpassen || (bir şeyi) kaçırmak

ergürü rechtzeitig || tam zamanında adv

erig: rau, grob, frech || yavan, yontulmamış, kaba, küstah, yüzsüz; (Geschmack) herb, bitter || (tat) sert, acı; wild, schrecklich || vahşi, korkunç; gemein, gewöhnlich || bayağı, kaba, adi, mutat; gehässig, streng || kinci, sert; widerlich, ekelhaft, widerlich || tiksindirici, iğrenç; Grobes || kaba şey, iri şey

erik- faul sein, sich langweilen || tembellik etmek, tembel olmak, sıkılmak eylemeylem

erin Lippe, Lefze || dudak, (genellikle ev hayvanlarında) dudak

erin ikin ara zwischen den Lippen || dudakların arası

erin- sich ärgern, sich grämen, bekümmert eylemeylem
sein, klagen || kızmak, üzülmek, tasalanmak, yakınmak

erinč elend, arm, bemitleidenswert, unglücklich, bedauernswert || yoksul, fakir, zavallı,
acınacak, şanssız, biçare, mutsuz, perişan, nahoş, acımaya değer; eklig, abscheulich || iğrenç, berbat; || fakir kişi, acımaya değer kişi

erinčkä- bemitleiden, Mitleid zeigen, sich erbarmen, mitleidig sein || acımak, merhamet göstermek, merhamet etmek, merhametli olmak; bemitleidenswert sein || acınacak olmak

erinčkänčig arm, mitleiderregend, bemitleidenswert || fakir, acındıran, acınacak ekekekek
erinčkänčig erinč bemitleidenswert2 || acınacak2

erinčkät- bereuen || pişman olmak, üzüntü duymak

erinčsiz ohne Bedauern || üzüntüsüz 1

erinčü Sünde,Vergehen || günah, suç

erinčülüg sündhaft, sündig || günahkâr,
günahlı, günah olan, kusurlu; abgeneigt,
widerstrebend || haz etmeyen, hoşnutsuz,
istemeyerek (→ yerinčülüg)

erinlig mit Lippen || dudaklı

erinmäk Sichgrämen || üzülme

erinti Ekelhaftes || iğrenç şey; Tadel || azar,
azarlama; Sünde, Vergehen || günah, suç (→ yerinti) ekekekekek

erintür- ärgern, provozieren, betrüben || eylemeylem
kızdırmak, provoke etmek, üzmek; Abneigung
empfinden lassen || tiksinti hissettirmek (→ yerintür-)

eriŋü- klagen, beklagen, von Kummer übermannt werden || şikâyet etmek, yakınmak; traurig sein, Kummer haben || üzgün olmak, üzülmek, kederlenmek, dertlenmek; gerührt sein || duygulanmak (→ yeriŋü-)

1
erišmäk Ankunft, Erreichen || geliş, varış, erişme

2 erišmäk Konkurrenz || rekabet eylemeylem

erit- verachtet werden, verwünscht sein || hor görülmek (→ yerit-) eylemeylem

erkäk ~ erk(ä)k ~ irkäk Mann, Männer ||
erkek, erkekler; Stier || boğa; Mannes- ||
erkek …; männlich || erkek

erkäklän- gedeihen || gelişmek, büyümek eylemeylem

ermän Kraut || ot

erpä- sägen || testere ile kesmek, biçmek eylemeylem

erpäk Säge || testere
erpäklä- sägen || testere ile kesmek, biçmek eylemeylem
erpäl- zersägt werden || testere ile kesilmek, biçilmek
erpäš- sich gegenseitig zersägen || karşılıklı testere ile kesişmek, birbirini biçmek eylemeylem

1
erši uneins, gegensätzlich, widerstreitend ||
farklı düşüncelerde olan, ters, karşıt; Streit || kavga, tartışma

erši karšı bol- uneins2 werden || farklı düşüncelerde2 olmak eylemeylem

ert Schuld, Schulden, Belastung || suç, borç, yükümlülük; eine Art Steuer || bir vergi çeşidi

ert bert Schuld2, Schulden2, Belastung2 || suç2, borç2, yükümlülük2

ertä frühmorgens, in der Frühe || sabah
erkenden, sabahleyin; früher || evvelce, eskiden (s./bk. Mo. erte(n))

ertür- verabscheuen lassen || tiksindirmek, nefret ettirmek eylemeylem

1 es- (Mehl) sieben || (un) elemek 2 eylemeylem

2
es- reduzieren, vermindern, verkleinern || eylemeylem
azaltmak, eksiltmek, küçültmek; beschlagnahmen, gewaltsam nehmen || el koymak, zorla almak, zaptetmek

esirkän- (einer Sache) nachtrauern, bedauern
|| (bir şeyin) arkasından üzülmek, üzülmek eylemeylem

esiz schlecht, unbrauchbar, nichtswürdig ||
kötü, kullanışsız, alçak; (Exklamation) o weh! ach je! || (ünlem) eyvah! ah

eš- ausgeben || dağıtmak 2 eylemeylem

ešgirti Brokat, Seidenbrokat, Brokatstoff ||
brokar, sırma kumaş, ipek kumaş

1
eši (wohl Rückbildung aus bäg eši) Gefolgsmann, Staatsbeamter || yandaş, taraftar, devlet memuru; Gefolge || maiyet

2

eši Frau || hanım, eş (s./bk. Mo. eši)
eši kunčuy bäg Frau2 || hanım2, eş

ešič Kessel, Topf (auch Äquivalent von Skt.
sthālī) || kazan, tencere (Skt. sthālī’nin de eş değeri)

ešläš- sich zusammentun, sich vereinigen || eylemeylem
birleşmek, bir araya gelmek; sich verabreden || sözleşmek

eštil- heißen, gehört werden, zu hören sein || duyulmak, işitilmek (→ äšidil-, äštil-, ešdil-) eylemeylem

eštrüš- einander informieren, einander zu Gehör bringen || birbirini bilgilendirmek eylemeylem

eštür- zu Gehör bringen || bilgilendirmek, dinletmek eylemeylem
eštür- tuyuz- zu Gehör bringen2 || bilgilendirmek2, dinletmek2

eštüt das Hörenlassen, das Bekanntmachen,
das Mitteilen || duyurma, dinletme, tanıtma, bildirme ekekekek

et- schaffen, hervorbringen, herrichten, zurechtmachen, bereiten, einrichten, ausstaffieren, errichten, bauen, aufstellen || yaratmak, meydana çıkarmak, tertip ve tanzim etmek, hazırlamak, donatmak, inşa etmek, yapmak, yerleştirmek; schmücken, verzieren, ausstaffieren || süslemek, bezemek, donatmak; reparieren || tamir etmek

etdür- errichten lassen || inşa ettirmek eylemeylem

etgän Tat, Schaffen || iş, eser

etgü Errichtung || inşa 1

etig: Ausstattung, Schmuck, Schmuckgegenstand, Verzierung (auch Äquivalent von Skt. ābharaṇa, pariṣkāra), Dekorationsgegenstand || donatım, takı, süs (Skt. ābharaṇa, pariṣkāra’nın da eş değeri), süsleme; Vorrichtung, Konstruktion || aygıt, cihaz, bünye, yapı; Pomp, Gepränge || ihtişam; Gestaltung || şekillendirme, tasarım; Zusammengesetztes (Skt. saṃskṛta) || birleşik şey, müteşekkil şey (Skt. saṃskṛta); Formschönheit || güzel şekillilik; Schmuckzeichen || süs işareti; Zarge (einer Trommel) || (bir davulun) kasnağı; Praktik || uygulama, yürütme; Gerät, Instrument, Maschine, Maschinerie || alet, makine, mekanizma; Masse || kütle, yığın; Gebäude || bina; Vorbereitung || hazırlık; Unternehmung || girişim; Gegenstand || nesne, eşya; Utensilien || kap kacak; Hilfsmittel || vasıta, çare; Figur || figür; Anordnung, Ordnung (Skt. vyūha), Struktur || düzen (Skt. vyūha), bünye, yapı

etil- geschmückt sein, ausgestattet sein, versehen sein, hergestellt werden, gemacht werden, errichtet werden, ausgeführt werden, geschaffen werden || süslü olmak, tedarikli olmak, donanmış olmak, üretilmek, yapılmak, yaratılmak; reifen, fruchtbar sein || olgunlaşmak, verimli olmak; arrangiert werden || tertip edilmek; wachsen || yetişmek, büyümek

etin- sich schmücken, geschmückt sein, sich ausstatten mit, sich ausrüsten (mit) || süslenmek, süslü olmak, (bir şeyle) donanmak; (Heer) aufstellen || (orduyu) kurmak; Vorbereitungen treffen, sich vorbereiten, vorbereitet werden || hazırlık yapmak, hazırlanmak; sich verhalten || davranmak; zufrieden sein (?) || memnun olmak (?)

etiš- sich anpassen || uymak eylemeylem

etmä zubereitet, fabriziert, geschaffen || hazırlanmış, üretilmiş, yaratılmış

ettäčisizin (adv.) ohne einen Schöpfer || yaratıcısız ekekekekekek

ettür- (Boden, Acker) bestellen lassen || (tarla, yer) ekip biçtirmek eylemeylem

ev- eilen, sich beeilen, schnell dabei sein || eylemeylem
çabuk olmak, acele etmek, koşmak, hızlıca hazır bulunmak

evgü nägü warum soll man eilen? || aceleye ne gerek var?

evä zitternd, bestürzt || titrek, şaşkınlıktan dili tutulmuş (→ ävä)
evä taya zitternd2 || titrek2

evig ~ evik Eilfertigkeit, Bereitschaft, Eile || çabukluk, hazırlık, acele

eväg sıkıg Eile und Dringlichkeit || acele ve müstaceliyet

evin- sich beeilen || acele etmek eylemeylem
evin- tavran- sich beeilen2 || acele etmek2

eviniš- sich gemeinsam beeilen || birlikte acele etmek eylemeylem
eviniš- tavranıš- sich gemeinsam beeilen2 || birlikte acele etmek2 eylemeylem

eviš- (zusammen, insgesamt) eilen || (hep birlikte) acele etmek eylemeylem
evitiš- (sich gegenseitig) zur Eile drängen || (karşılıklı) acele ettirmek
evmäk Eilen, Sichbeeilen || acele etme, koşma evmäk tavranmak Eilen und Streben acele etme ve çabalama

evtit- anspornen, antreiben || teşvik etmek, harekete geçirmek
ävtit- tavrat- anspornen2 || teşvik etmek2 eylemeylem

eyin folgend || izleyen, müteakip; entsprechend, gemäß, nach || göre, uygun olarak, doğrultusunda; sich akkomodierend, sich anpassend || intibak eden, uyan, uyarlanan; dann || sonra (s./bk. Mo. eyin)

eyen *yola- (br) nachgehen || izlemek
ey(i)n *ämri- Mitleid haben (Äquivalent von Skt. anu kamp-) || merhamet etmek (Skt. anu kamp-’ın- eş değeri
eyin är- gehorchen || itaat etmek
eyin ävril- sich richten (nach), sich benehmen || (bir şeyi) örnek almak, davranmak
eyin bar- folgen, nachfolgen || izlemek, peşinden gitmek, halef olmak

eyin ud- folgen || izlemek, takip etmek eylemeylem

eyin udu bolmak Folgen, Nachfolgen || takip etme, izleme adv

eyin yaragınča entsprechend, gemäß || denk, muadil, göre, doğrultusunda adv

eyinki folgend, nachfolgend, sekundär || aşağıdaki, takip eden, müteakip, tali, ikinci adv

ez- ausmerzen || silmek, yok etmek eylemeylem